Έτοιμη για το επόμενο βήμα - Θα ζήσει στο Πέλλα Παΐς η Αναστασία

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ
«Όταν ήρθα στην Πάφο το 1975, έβλεπα να αδειάζει ο Μούτταλλος. Έπαιρναν με λεωφορεία τους Τ/Κ κι έφευγαν και δεν καταλάβαινα γιατί»

Πρώτη στάση στο Πέλλα Παΐς στο πατρικό σπίτι της Αναστασίας Σώσειλου, 14 ετών το καλοκαίρι του ’74. Ένα παλιό σπίτι, ερειπωμένο, που όπως η ίδια μου λέει, έχει ακούσει ότι η Τ/Κ που μένει στην ίδια αυλή στο σπίτι της αδελφής της, νεόκτιστο τότε, το προορίζει για την κόρη της. Στην μπροστινή μεριά του σπιτιού η μάνα της Αναστασίας διατηρούσε ένα μπακάλικο. Η πραμάτεια του ήταν ικανή να ταΐσει για πολλές μέρες τις οικογένειες των προσφύγων από την Κερύνεια και άλλα γειτονικά χωριά που φιλοξενήθηκαν από την οικογένεια τις μέρες μετά την εισβολή. Όπως μας είχε πει κι ο συγχωριανός της, ο Βάσος Χρίστου, μαζί με τον οποίο είχαμε πάει στο Πέλλα Παΐς, 6.000 κόσμος βρήκε καταφύγιο και προστασία, έστω για λίγες ημέρες, στο πανέμορφο χωριό της Κερύνειας. 

Διαβάστε επίσης την ιστορία του Βάσου Χρίστου από το Πέλλα Παΐς: «Θα ζήσω στο Πέλλα Παΐς υπό τ/κ διοίκηση

Και δείτε επίσης το βίντεο του «Π» από αυτό το ταξίδι πικρής μνήμης που κάναμε με τον Βάσο Χρίστου και την Αναστασία Σώσειλου.

Σήμερα, τίποτα δεν υπάρχει που να θυμίζει το μπακάλικο της μάνας της ή το σπίτι όπου γεννήθηκε η ίδια και τα άλλα επτά αδέλφια της, πέρα από κάτι τοίχους τους οποίους η Αναστασία ακουμπά με θλίψη και μεταφέρεται στα χρόνια του πολέμου και στα όσα συνέβησαν κατά τη διάρκεια του 10μηνου εγκλωβισμού της… 

«Από τις 20 Ιουλίου 1974 άρχισαν να έρχονται είτε με λεωφορεία είτε με τα δικά τους αυτοκίνητα άνθρωποι από τα γύρω χωριά που έφευγαν άρον-άρον από τα σπίτια τους. Οι συγχωριανοί ανοίξαμε τα σπίτια μας, αλλά και τα εξοχικά των Άγγλων που είχαν φύγει για τις χώρες τους, για να μείνει ο κόσμος. Εγώ και τα αδέλφια μου μέναμε στο υπόγειο τους σπιτιού της αδελφής μου τα βράδια για να μπορέσουν να χωρέσουν οι πρόσφυγες στο σπίτι μας». 

Ήταν έφηβη η Αναστασία τότε. Η εφηβεία από μόνη της συνταράσσει το είναι σου. Πόσω μάλλον όταν μέσα σε μια νύχτα ο κόσμος όπως τον ήξερες μέχρι τότε τραντάζεται από τους βομβαρδισμούς και καταρρέει. 

«Δεν φεύγουμε» 

Οι μνήμες είναι σκόρπιες κι έντονες. Θυμάται περιστατικά και μας τα αφηγείται. Όπως τότε που «ήρθαν ένοπλοι από τον τουρκικό στρατό και μας μάζεψαν όλους στο δημοτικό σχολείο για να μας πουν ότι θα έρθουν να καταλάβουν το Πέλλα Παΐς κι έπρεπε να τους δώσουμε μια απάντηση αν θα μέναμε στο χωριό ή αν θα φεύγαμε. Με είχε πιάσει ένα νευρικό γέλιο καθώς περπατούσαμε για το δημοτικό σχολείο. Οι δικοί μας χωριανοί τους είπαν πως δεν θα φύγουν. Πως δεν πρόκειται να πάνε πουθενά. 'Αυτό είναι το σπίτι μας. Δεν φεύγουμε’».  

Από τους 850 κατοίκους του Πέλλα Παΐς έμειναν εγκλωβισμένοι γύρω στους 700 νομάτους. Μαζί και οι άντρες που είχαν επιστρέψει το φθινόπωρο από τα Άδανα και την αιχμαλωσία. 

Η ίδια έκανε 10 μήνες εγκλωβισμένη. «Ήταν μια φυλακή. Δεν είχαμε επαφή με κανέναν. Δεν μπορούσαμε να φύγουμε απ’ το χωριό». Τα βράδια έπρεπε να εφαρμόζουν την απαγόρευση διακίνησης. Έπρεπε να κλείνονται στα σπίτια τους και να αμπαρώνουν τα παντζούρια για να μην φαίνεται το φως. 

Η βιτρίνα 

Ο εγκλωβισμός στο Πέλλα Παΐς χρησιμοποιήθηκε από τον στρατό σαν βιτρίνα ότι οι εγκλωβισμένοι ζουν καλά. «Έφερναν ξένους δημοσιογράφους για να δουν πώς ήταν η ζωή μας». Θυμάται πως το χωριό το είχε επισκεφθεί ο Ραούφ Ντενκτάς μαζί με τον Γλαύκο Κληρίδη κάποια στιγμή. Ήταν τότε που βρήκε ευκαιρία ένας επιζήσασας Ε/Κ στρατιώτης, ξενομερίτης ήτανε, που μέχρι τότε θεωρείτο αγνοούμενος και έμενε κρυφά στο χωριό, να εμφανιστεί μπροστά τους. Για χάριν της «επικοινωνίας» γλύτωσε και μεταφέρθηκε στον ελεύθερο τομέα. 

Όπως μας αφηγείται η Αναστασία, η πραγματικότητα δεν ήταν η βιτρίνα που ήθελε να παρουσιάσει το καθεστώς. Η πραγματικότητα ήταν άλλη και ήταν σκληρή. 

Στα στρατόπεδα της περιοχής του Πενταδακτύλου που άδειασε ο ε/κ στρατός εγκαταστάθηκε τουρκικός στρατός. Η ζωή μύριζε φόβο και η ατμόσφαιρα μπαρούτι.

Αλλά… 
«Ζούσαμε από μέρα σε μέρα περιμένοντας κάτι να γίνει…Πιστεύαμε ότι όλοι δούλευαν, Ε/Κ και Τ/Κ, για να γίνει μια λύση. Για να επιστρέψει ο κόσμος στα σπίτια του. Να επιστρέψει η ομαλότητα. Για αυτό κάναμε υπομονή. Δεν ξέραμε ότι θα έρθει η ημέρα που θα υποχρεωνόμασταν να ξεσηκωθούμε να φύγουμε».

Το δημοτικό σχολείο υπολειτουργούσε. Μέσω του Ερυθρού Σταυρού το Υπουργείο Παιδείας έστελνε στα κατεχόμενα εκπαιδευτικό υλικό που οι Τούρκοι λογόκριναν πριν παραδώσουν. «Κάναμε το λεγόμενο κρυφό σχολείο, σε μία αίθουσα του δημοτικού σχολείου του Πέλλα Παΐς, όπου ο πάτερ Χαράλαμπος Γιάγκου μας δίδασκε θρησκευτικά, γαλλικά και ιστορία. Ήταν ο υπεύθυνος του εγκλωβισμένου δημοτικού σχολείου προσωρινά».

Κάποια μαθήματα παρέδιδε και μία δασκάλα απ’ την Κερύνεια εγκλωβισμένη στο Πέλλα Παΐς. Τα παιδιά του γυμνασίου δεν είχαν πρόσβαση σε σχολείο. Το Γυμνάσιο της Κερύνειας στο οποίο φοιτούσαν είχε τουρκέψει και οι εγκλωβισμένοι, μαζί και η Αναστασία, είχε απορρίψει πρόταση του Τ/Κ μεσάζοντα στο Πέλλα Παΐς με το κατοχικό καθεστώς, κάποιου Χαλίλη, να φοιτήσει εκεί. Δεν είχε καν τολμήσει να ξεστομίσει κάτι τέτοιο στη μητέρα της.

Επιστροφή του αδελφού 

Μια από τις πιο έντονες θύμησές της είναι η επιστροφή του αδελφού της από την αιχμαλωσία. Ήταν μια σκληρή μέρα για ένα παιδί 14 ετών. Ήταν Οκτώβριος του 1974. Τέτοια εποχή. Ο πατέρας και η μάνα της είχαν νοικιάσει αυτοκίνητο για τους πάει στον ελαιώνα στο Τρία Μίλι, λίγο έξω απ’ το χωριό, μαζί με το εργατικό προσωπικό που είχαν προσλάβει για την ημέρα για να μαζέψουν τις ελιές. Επέστρεψαν άπραγοι λίγο αργότερα. Τις ελιές τις είχαν μαζέψει άλλοι που πήραν μόνοι τους το δικαίωμα. 

Όση ώρα έλειπαν οι γονείς της είχε καταφθάσει στο Πέλλα Παΐς το τελευταίο λεωφορείο με τους άντρες αιχμαλώτους του χωριού. Έτρεξε να δει μην ήταν ο αδελφός της σε αυτό το λεωφορείο! Όλοι κατέβηκαν και μέσα σε αυτό είχε μείνει ένας. Υπερβολικά αδύνατος και με ξυρισμένο το κεφάλι. 

«Είπαν πως έκαναν λάθος που τον έφεραν στο Πέλλα Παΐς. Δεν είχαμε τέτοιον Πελαπαϊσιώτη… Εγώ έτρεξα να δω. Στην αρχή, δεν τον αναγνώρισα. Ο αδελφός μου ήταν σκληρός. Δεν σήκωνε πολλές-πολλές αγκαλιές και συναισθηματισμούς. Μόλις με είδε, έπεσε στην αγκάλη μου και έκλαιγε με αναφιλητά».

Δεν μπορούν να ξεχαστούν ούτε οι μέρες μέσα στην εισβολή που ο τουρκικός στρατός μάζεψε στην πλατεία μπροστά από το Αβαείο και το κέντρο του Κουρτέλλα- με το περιβόητο τεμπελόδεντρο που ακόμα υπάρχει εκεί- τους Πελλαπαϊσιώτες όλους. Ήταν η μέρα που έπιασαν αιχμάλωτους τους νεότερους άντρες, και τον αδελφό της μαζί. Τους έδεσαν τα μάτια με άσπρα σεντόνια και τους πήραν σε μια μάντρα στην Αγύρτα κι αργότερα στα Άδανα.

Η «ελευθέρωση» 

Δέκα μήνες εγκλωβισμού και δεν μπορούσε άλλο η ζωή να συνεχίσει έτσι για την Αναστασία, για πολλά παιδιά και πολλούς ενήλικες ακόμα. Δεν τους επέτρεπαν να έχουν σχολείο, δεν τους επέτρεπαν να λειτουργούνται, τους ασκούσαν ψυχολογική βία για να φύγουν. Η ζωή τους ήταν μίζερη και τίποτα δεν προμήνυε επιστροφή στην καθημερινότητα. 

Ο πατέρας της καταγόταν από την Πάφο και η οικογένεια συμφώνησε να πάει να μείνει μαζί τους στην Τσάδα για να μπορέσει να συνεχίσει το σχολείο. Όπως συνέβη και με κάποια από τα αδέλφια της. 

Ήταν από τους πρώτους που έφυγε. Με το διπλοκάμπινο του Άνθιμου. Ο αδελφός της δεν χώραγε και κάθισε στην κάσα. Ήταν 26 Μαΐου του 1975. 

Θυμάται τη μέρα που έφευγε για να μεταβεί στις ελεύθερες περιοχές που τους είχαν περάσει απ’ την Κερύνεια. Σημαίες τουρκικές παντού. Είναι μια εικόνα που μένει ανεξίτηλη στη μνήμη της. Την τελευταία μέρα που έφευγε απ’ τον μικρό παράδεισό της για έναν ξένο τόπο ένιωθε ράκος. 

«Έτσι εκβιαστικά έφυγαν όλοι. Σε όσους είχαν μείνει μέχρι το τέλος, μέχρι τον Δεκέμβρη του 1975, τους είπαν πως όσοι θα έφευγαν με τη βία δεν θα έπαιρναν το βιος τους. Ο κόσμος επέλεξε να φύγει. Να πάρει και τα πράγματά του μαζί». Μόνο το σπίτι τους δεν μπορούσαν να χωρέσουν σε μια βαλίτσα… 

«Ποτέ δεν πίστευα, ακόμα και τότε που ήμουν εγκλωβισμένη, ότι θα χάσω τον τόπο μου και το σπίτι μου. Αυτόν τον πανέμορφο τόπο».  

Μηνύματα προς εγκλωβισμένους 

Τα πράγματα δεν ήταν εύκολα για την Αναστασία ούτε στην Πάφο. Στο οικονομικό λύκειο, όπου πήγε με έναν χρόνο καθυστέρηση, ένιωθε να έχει πολλές ελλείψεις. Τη ρωτούσαν τι και πώς για τη ζωή στον εγκλωβισμό κι ένιωθε ένα ξένο σώμα. 

Τα μηνύματα προς τους εγκλωβισμένους γονείς της μέσω του Ερυθρού Σταυρού πήγαιναν κι έρχονταν. Σε αυτά η νεαρή Αναστασία, με την ωριμότητα μεγάλης γυναίκας, τους έλεγε να φύγουν κι αυτοί. Πως δεν ωφελούσε να βρίσκονται εκεί, γιατί στον ελεύθερο τομέα δεν έβλεπε να γίνονται βήματα για επανένωση του τόπου. Αντιθέτως…

«Όταν ήρθα στην Πάφο, έβλεπα να αδειάζει ο Μούτταλλος. Έπαιρναν με λεωφορεία τους Τ/Κ κι έφευγαν κι αυτό μου έκανε εντύπωση. Δεν καταλάβαινα. Έλεγα μέσα μου, «γιατί μας φέρνουν εμάς εδώ και αυτούς από την άλλη πλευρά;». Και ήταν ακόμη εγκλωβισμένοι οι γονείς μου! Αυτό που τους έγραφα ήταν ‘ελάτε από εδώ. Δεν υπάρχει λύση από τη στιγμή που γίνεται αυτή η ανταλλαγή πληθυσμών. Δεν κάνει κανένας τίποτε για επιστροφή’». 

Θα επιστρέψω…  

Η Αναστασία, 57 ετών σήμερα, δεν έχει ψευδαισθήσεις ότι θα επιστέψει ποτέ στον τόπο της υπό ε/κ διοίκηση. Θέλει όμως να επιστρέψει και υπό τ/κ διοίκηση. Να ζει στο Πέλλα Παΐς και να δουλεύει στη Λευκωσία και άνετα μπορεί να πηγαινοέρχεται και να βλέπει τα παιδιά της. 

Η Αναστασία διεκδικεί γη στο Πέλλα Παΐς. Οι γονείς της κληροδότησαν ένα χωράφι στην Κερύνεια το οποίο όταν έρθει η στιγμή της λύσης θέλει πολύ να μπορέσει να το ανταλλάξει με ένα κομμάτι γης στο Πέλλα Παΐς για να ζήσει στο πολυαγαπημένο της χωριό. 

«Σίγουρα θα ερχόμουν εδώ ακόμη και υπό τ/κ διοίκηση. Αλλά, εάν έφευγαν οι έποικοι κι εάν μπορούσα να ζω με ασφάλεια, δεδομένου ότι δεν θα υπήρχαν στρατεύματα και εγγυήσεις. Να μας αφήσουν να ζήσουμε μόνοι μας οι άνθρωποι του τόπου μας». 

Παρά τη βεβαιότητά της αυτή, η Αναστασία, το συμπεραίνω απ’ τις κουβέντες της, φοβάται να ζήσει ως μειοψηφία στον τόπο της. «Και μειοψηφία να είμαστε θα ερχόμουν, αλλά φοβάμαι», μου λέει. Οι δύσκολες εμπειρίες του εγκλωβισμού δεν ξεγράφονται. Μόνο η πραγματική ζωή μπορεί να τις διαγράψει μετουσιώνοντας τον φόβο σε ειρήνη κι ασφάλεια. Αν οι ηγέτες φροντίσουν σε μια λύση που θα καθησυχάζει τις ανησυχίες των ανθρώπων.

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Επόμενο άρθρο:

Αφιέρωμα

«Θα ζήσω στο Πέλλα Παΐς υπό τ/κ διοίκηση»

Βάσος Χρίστου: «Είναι άνανδρο να σκοτώνεις αθώους πολίτες και μωρά. Τους αγνοούμενους τους έχουν θάψει μαζικά στις 15 Οκτωβρίου (κάποιου Οκτωβρίου)

04 / 04
Επιστροφή
στην αρχή