Αποσχίσεις και εθνικιστικά κινήματα

ΑΠΟΨΗ /ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟΙ
Μολονότι οι πλειοψηφίες φοβούνται τις περιπέτειες και, συνήθως, επιλέγουν να κάθονται στα αυγά τους ? σύμφωνα με αυτή την αντιαισθητική ιδιωματική έκφραση ? οι «σεκταριστικές» κοινότητες και οι επίδοξοι ηγετίσκοι ανακινούν ξανά και ξανά αιτήματα διαχωρισμού.

Μολονότι οι πλειοψηφίες φοβούνται τις περιπέτειες και, συνήθως, επιλέγουν να κάθονται στα αυγά τους ? σύμφωνα με αυτή την αντιαισθητική ιδιωματική έκφραση ? οι «σεκταριστικές» κοινότητες και οι επίδοξοι ηγετίσκοι ανακινούν ξανά και ξανά αιτήματα διαχωρισμού: προσφάτως, το κοινοβούλιο της Καταλονίας ψήφισε υπέρ της ανεξαρτητοποίησης από την Ισπανία, ενώ, στις γαλλικές περιφερειακές εκλογές, οι Κορσικανοί υπερψήφισαν την εθνικιστική παράταξη που ζητεί τον διαχωρισμό από τη Γαλλία και την ανακήρυξη του νησιού σε ανεξάρτητο κράτος.

 

Στο περιβάλλον της παγκόσμιας κρίσης, που φαίνεται ότι επιδεινώνεται με πολλαπλές και διασταυρούμενες συγκρούσεις ? Ανατολή/Δύση, Σιίτες/Σουνίτες, Ισραήλ/’ραβες ? αναβιώνουν χρόνια πάθη και καημοί: οι Καταλανοί επιμένουν ότι η Καταλονία είναι «έθνος» και, υποβοηθούμενοι από τους Podemos, δημιουργούν συνθήκες τεχνητής έκρηξης με την Ισπανία, ενώ οι κάτοικοι της Κριμαίας μοιράζονται μεταξύ ρωσοφώνων (άρα, ρωσόφιλων), ουκρανοφώνων και τουρκοφώνων Τατάρων που επιθυμούν την απόσχιση της Κριμαίας. Όσο για τους Σκοτσέζους, το 44,7% ψήφισαν στο δημοψήφισμα του 2014 υπέρ της απόσχισης από την υπόλοιπη Βρετανία. Κατά καιρούς, οι Ουαλοί και οι Κορνουαλοί προβάλλουν εθνικιστικά σχέδια αλλά, ευτυχώς, κανείς δεν τους παίρνει στα σοβαρά. Ωστόσο, η «χωριστικότητα» μπορεί να γίνει ψύχωση και να προκαλέσει φαινόμενο ντόμινο: κάθε χώρα, δίχως καμιά εξαίρεση, αποτελεί ένα μωσαϊκό, ένα συνονθύλευμα που, αν ασκηθεί εθνικιστική πολιτική και καλλιεργηθούν μεγαλοϊδεατικά οράματα, μπορεί να διαλυθεί στα συστατικά του.

 

Κάποτε, όταν υπήρχε ακόμα το ερώτημα και το διακύβευμα, πίστευα ότι η Κύπρος έπρεπε να ενωθεί με την Ελλάδα: άνθρωποι με κοινή γλώσσα και παραδόσεις πρέπει να ζουν μέσα στα ίδια σύνορα. Η ένωση και όχι ο κατακερματισμός αποτελεί τον ρυθμό της Ιστορίας: η συμβίωση με εθνότητες αλλόγλωσσες, αλλόθρησκες και πολιτισμικά ξένες, εκτός του ότι συνεπάγεται σκληρή προσπάθεια εκ μέρους όλων, δεν έχει σχεδόν ποτέ τα επιθυμητά αποτελέσματα. Το να αναζητούμε ομοίους μας αποτελεί φυσικό αντανακλαστικό: η ξενοφιλία μαρτυρεί ψυχική ευρυχωρία αλλά στήνει πολλές παγίδες.

 

Πράγματι, μερικές φορές, η αποσχιστική συμπεριφορά έχει ρεαλιστικά κίνητρα επιβίωσης: αν μια κοινότητα διώκεται ή απειλείται με εθνοκάθαρση, οπωσδήποτε προτιμά την απόσχιση ? όπως συμβαίνει, για παράδειγμα, στο Κουρδιστάν που περιλαμβάνει εδάφη και πληθυσμούς στην Τουρκία, στο Ιράκ και στο Ιράν. Τώρα, τι θα συνέβαινε αν ανεξαρτητοποιείτο το Κουρδιστάν είναι μια άλλη ιστορία: οι μικρές χώρες, δηλαδή χωρίς μεγάλη έκταση και μεγάλο πολιτισμικό κεφάλαιο, δυσκολεύονται μέσα στη μοναξιά. Θέλω να πω ότι, ακόμα και περιπτώσεις καταπίεσης, ίσως η λύση να βρίσκεται στην άρση αυτής της καταπίεσης χωρίς την απόσχιση.

 

Δεν μπορεί να επιτευχθεί εθνική, φυλετική, γλωσσική, θρησκευτική και πολιτισμική ομοιομορφία ? ούτε θα είχε ενδιαφέρον μια κοινωνία χωρίς ποικιλία. Το πρόβλημα είναι ότι ο σημερινός κόσμος δεν έχει ξεπεράσει το πρωτόγονο εκείνο στάδιο του πολιτισμού όπου κάθε ομάδα αγωνιζόταν για τη δική της επικράτεια: έτσι, οι Τουαρέγκ στο Μάλι και στον Νίγηρα «αγωνίζονται» για την ανεξαρτησία τους, οι Τσετσένοι για τη δική τους ?οι Αζέροι, οι Βάσκοι, οι Πορτορικανοί ονειρεύονται δικά τους κράτη. Παραλλήλως, υποβόσκουν αποσχιστικά κινήματα σε τόπους όπου δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα εθνικής επιβολής: στο Κεμπέκ, στη Βρετάνη, στη Σιλεσία.

 

Τα σύνορα είναι μια υπόθεση αυθαιρεσίας και ωφελιμοθηρίας που παίχτηκε μετά από πολέμους, συμφωνίες, μετακινήσεις πληθυσμών, διεκδικήσεις και τα λοιπά. Είναι πρακτικά αδύνατο να τα μετακινήσουμε, να τα αναδιατάξουμε: μόνο οι αφρικανικές φυλές δεν αντιλαμβάνονται γιατί υπάρχει συνοριακή γραμμή ανάμεσα στους μεν και τους δε, ανάμεσα, για παράδειγμα, στους Μασάι της Κένυας και στους Μασάι της Τανζανίας. Αν υπερβούμε το καθεστώς των φυλών και αποδεχτούμε τον πολιτισμό, είμαστε υποχρεωμένοι να αποδεχτούμε και τα σύνορα: εκτός από τις περιπτώσεις, φυσικά, όπου απειλείται η ίδια η ύπαρξη τοπικών πληθυσμών. Ωστόσο, δεν είναι αυτή η περίπτωση της Κορσικής, της χώρας των Βάσκων και της Καταλονίας. Ούτε ήταν τέτοια η περίπτωση της Κύπρου η ένωση της οποίας με την υπόλοιπη Ελλάδα αφέθηκε, μετά από πολλά μαγειρέματα, στα χέρια της εθνικιστικής δεξιάς. Αν η Κύπρος ήταν ενωμένη με την Ελλάδα ? σύμφωνα με την επιθυμία που είχαν εκφράσει επανειλημμένως οι Κύπριοι ? θα είχε φυσικά υποστεί τις ελληνικές κακουχίες, αλλά θα είχε, νομίζω, αποφευχθεί η διχοτόμηση. Κι επίσης θα ήμασταν μια χώρα μεγαλύτερη και πλουσιότερη, από πολιτιστική άποψη τουλάχιστον.

 

Κάτι παρόμοιο ισχύει για τα περισσότερα κινήματα απόσχισης. Η ανάδειξη της διαφοράς δεν είναι ποτέ καλός σύμβουλος: σημαίνει υπερβολική, συχνά νοσηρή, αίσθηση φυλετικής και εθνικής ταυτότητας, μια μορφή «αίρεσης».

 

Όπως οι αιρετικοί αποσχίζονται από το κύριο σώμα μιας πίστης εξαιτίας μιας λεπτομέρειας, εξαιτίας μιας διαφοράς που παίρνει τερατώδεις διαστάσεις, έτσι και τα κινήματα απόσχισης διαστέλλουν τις εθνικές, φυλετικές, ταυτοτικές διαφορές. Στη δημοκρατία και στη συνθήκη ειρήνης, η διαφορά δεν αναδεικνύεται: υπάρχει «αδιάφορα» ? επιζεί και, εν τέλει, ατονεί μέσα στην ανοχή που μεταφράζεται σε αδιαφορία. Όταν υπερτονίζεται, όπως έχουμε την τάση να κάνουμε γιορτάζοντας δήθεν τη λεγόμενη «διαφορετικότητα», οι κοινωνίες κατατέμνονται και αυτή η κατάτμηση μπορεί να φτάσει σε αποσχίσεις, σε σεκταρισμό. Το ζητούμενο δεν είναι ούτε η αποθέωση της διαφοράς, ούτε η «υπερήφανη στάση»: το ζητούμενο είναι ισχυρές και ειρηνικές χώρες με σύνορα που να τα σέβονται όλοι.

 

Τα έθνη είναι τεχνητή οντότητα, σχετικά καινούργια από ιστορική άποψη. Το στοίχημα είναι να προσαρμοζόμαστε στις ομαδοποιήσεις που μας ταιριάζουν grosso modo παραμερίζοντας αρχαϊκές συνήθειες (τον φατριασμό, τον τοπικισμό) και διατηρώντας τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά: τη γλώσσα και τις ηθικές αξίες. Ίσως μάλιστα, στον σύγχρονο κόσμο, η γλώσσα να έρχεται σε δεύτερη μοίρα: χώρες με ίδιες ηθικές αξίες, με κοινή πολιτιστική ρίζα, έχουν συμφέρον να συνενώνονται ? να λειαίνουν τις διαφορές, όχι να τις υπογραμμίζουν.

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Μητρός τε και πατρός τιμιώτερον

ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 09:50 (τελευταία ενημέρωση 09:50)

ΑΠΟΨΗ

O Λιλλήκας, ο χωρισμός και όσα πρέπει να μάθει ο τόπος

ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ, 20.11.2018

ΑΠΟΨΗ

Οι «εσωτερικοί εχθροί» μας...Του Γιώργου Κουμουλλή

ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΥΜΟΥΛΛΗΣ, 20.11.2018

Επιστροφή
στην αρχή