Αντιστρόφως ανάλογα (Του Παύλου Μ. Παύλου)

ΑΠΟΨΗ /CHECΚ POINT
Ένα κλασικό παράδειγμα είναι οι αντιλήψεις μας για τον Μεσαίωνα. Επειδή κατά τη διάρκειά του η θρησκευτική δεισιδαιμονία σάρωνε..

 

Πολύ συχνά η πραγματικότητα είναι εντελώς διαφορετική από αυτό που φαίνεται να είναι. Τα βολικά και «εκ πρώτης όψεως» συμπεράσματα είναι συνήθως λανθασμένα. Και όσο πιο πολύ συμβαδίζουν με τα στερεότυπα, τόσο μεγαλύτερες πιθανότητες έχουν να είναι παραπλανητικά.


Ένα κλασικό παράδειγμα είναι οι αντιλήψεις μας για τον Μεσαίωνα. Επειδή κατά τη διάρκειά του η θρησκευτική δεισιδαιμονία σάρωνε, και η πρόοδος σε πολλούς τομείς ήταν αργή, του φορτώνουμε ένα σωρό αμαρτήματα που ανήκουν αποκλειστικά στη νεότερη εποχή. Η ανισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών στην Ευρώπη ήταν πολύ μικρότερη κατά τα «σκοτεινά χρόνια» απ’ ό,τι στη νεότερη εποχή (μέχρι και στον 20ό αιώνα). Η δουλεία είναι κι αυτή εφεύρημα των νεότερων χρόνων. Οι αιματηρές γενοκτονίες κατά «αιρετικών», επίσης. Ο θεσμός της «Ιεράς Εξέτασης» εμφανίστηκε μόλις στα τέλη του Μεσαίωνα. Όμως, το χαρακτηριστικότερο όλων είναι το κυνήγι των μαγισσών: Άνθισε με τον Μάθιου Χόπκινς δυο ολόκληρους αιώνες μετά το τέλος του Μεσαίωνα, το 1645. Ο ψυχωτικός νεαρός έκανε καριέρα και περιουσία στην Αγγλία κυνηγώντας, βασανίζοντας και καίγοντας «μάγισσες». Πολλά χρόνια μετά τον θάνατό του, το κυνήγι συνεχιζόταν, ακόμη και στη Βόρειο Αμερική. 


Ο Διαφωτισμός προσπάθησε να επιβάλει τον ορθολογισμό και την επιστήμη. Η μαγική-μυθική σκέψη αντεπιτέθηκε, και πολλές φορές μεταλλάχθηκε για να επιβιώσει. Για παράδειγμα, η προσήλωση του μυαλού στην αιώνια μετά θάνατον προσωπική ζωή, μέσω της αθάνατης «ψυχής», μεταλλάχθηκε εν μέρει στην προσήλωση προς την αιώνια ζωή της «ψυχής» του έθνους. Με καθαρά μεταφυσικά χαρακτηριστικά, όπως αυτά που του προσδίδει ο σύγχρονος εθνικισμός. Έστω κι αν το «μεγαλείο» του έθνους σπάνια συμπίπτει με την ευημερία των ανθρώπων του. Το αίμα τους είναι η βενζίνη του, αλλά δεν έχει σημασία. Το αιώνιο έθνος να είναι καλά. Και όσοι επενδύουν καριέρες στον «πατριωτισμό», με κουκούλα ή χωρίς. Φτάνει να βαρούν δυνατά και ατιμώρητα.
Γι’ αυτό, κάθε φορά που ακούμε ότι «το Κυπριακό σήμερα δεν λύεται λόγω της τουρκικής αδιαλλαξίας», ας είμαστε λίγο επιφυλακτικοί. Καλομάθαμε με το στερεότυπο, αλλά μπορεί και να μην είναι ακριβώς έτσι τα πράγματα. Μπορεί η γριά της γειτονιάς μας να είναι άσχημη, δύστροπη, επιθετική και απρόβλεπτη, αλλά ο Μάθιου Χόπκινς απλώς το εκμεταλλεύεται για να κάνει καριέρα.

Η καθήλωση

Τα παιδιά μέχρι μια ηλικία περνούν τη φάση του απόλυτου εγωκεντρισμού. Δεν μπορούν να ερμηνεύσουν τίποτε από όσα γίνονται γύρω τους παρά μόνο σε σχέση με τον εαυτό τους. Όπως λέει χαρακτηριστικά ο Χαράρι, όταν δυο γονείς που χωρίζουν προσπαθήσουν να πείσουν ένα παιδί ότι δεν φταίει το ίδιο, ότι συνεχίζουν να το αγαπούν και οι δύο κ.λπ., ο κόπος τους είναι μάταιος. Το συμπέρασμά του είναι ότι οπωσδήποτε ο χωρισμός γίνεται εξαιτίας του. Δεν μπορεί να σκεφτεί αλλιώς.


Για πολλούς ανθρώπους αυτή η φάση δεν περνά ποτέ. Για την ακρίβεια, συχνά η φάση του εγωτισμού, όπως ονομάζεται, κρατά καθηλωμένες ολόκληρες κοινωνίες. Οι πρώτες μονοθεϊστικές θρησκείες αυτό εξέφραζαν: Οι Βαβυλώνιοι αιχμαλώτισαν τους Εβραίους επειδή ο Θεός ήθελε να τους τιμωρήσει, και οι Πέρσες τους απελευθέρωσαν επειδή ο Θεός εισάκουσε τις προσευχές τους. Η Κωνσταντινούπολη σωζόταν από τους βαρβάρους για αιώνες λόγω των προσευχών, αλλά τελικά αλώθηκε λόγω της ασέβειας των κατοίκων της. Οι συσχετισμοί δύναμης, τα φυσικά φαινόμενα, οι συγκυρίες κ.λπ., δεν έχουν θέση στη σκέψη των αιώνιων παιδιών.


Υπολογίσιμο τμήμα της ελληνοκυπριακής κοινωνίας δίνει συχνά δείγματα καθήλωσης στην παιδική φάση του εγωτισμού. Γι’ αυτό και πολλές φορές γίνεται έρμαιο απατεώνων, που την πείθουν ότι είναι το επίκεντρο του σύμπαντος. 

 

Καλάθι

Πάντα στις προεκλογικές περιόδους λέγονταν ψέματα με το τσουβάλι, δίνονταν απίστευτες υποσχέσεις και κόβονταν κορδέλες η μια μετά την άλλη. Αυτή τη φορά, όμως, το κακό έχει παραγίνει. Δέκα μήνες πριν τις εκλογές κι ο Νικόλας σπέρνει καθημερινά ό,τι «ανακρίβεια» μπορείς –ή δεν μπορείς– να φανταστείς, ο Νίκος διεκδικεί Όσκαρ πρώτου ανδρικού ρόλου στο έργο «Ο σούπερμαν κόβει ό,τι κορδέλα δεν λύεται», ενώ ο Γιώργος ζηλεύει και τους δύο που του έφαγαν την πρωτιά. Η κοινωνία δεν έκανε δέκα βήματα μπροστά, αλλά έστω ένα βήμα το έκανε. Η προκλητική βεβαιότητά των υποψηφίων και των δημοσκόπων τους ότι η κοινωνία έχει πάει μισό αιώνα πίσω είναι εντελώς ανεξήγητη.

Τα παιγνίδια μας με τις αδειοδοτήσεις για το φυσικό αέριο, τον τσαμπουκά με το αμφισβητούμενο οικόπεδο 6, και γενικά με τη βεβαιότητα ότι η «σθεναρή» στάση απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις επανεκλέγει Πρόεδρο, είναι παιγνίδια με τη φωτιά. Η διεθνής απομόνωση ή τα χαστούκια από φίλους όπως το Ισραήλ είναι το λιγότερο. Τα χειρότερα είναι δυστυχώς πιθανά. Τα προεκλογικά μας καμώματα μπορεί τελικά να επανεκλέξουν Πρόεδρο, μπορεί όμως και να «φωτοτυπήσουν» τον μετά το Μαρί προηγούμενο Πρόεδρο.

Η πνευματικότητα είναι μια σχετική έννοια. Όταν κρύβει πίσω της ψυχοπαθολογικές συνθήκες και υπαρξιακές κρίσεις γίνεται δηλητήριο για τη σκέψη. Γι’ αυτό και άνθρωποι κατά τα άλλα σκεπτόμενοι μπορεί να φτάσουν στο σημείο να μηδενίζουν κάθε τι το εγκόσμιο. Ή να εξισώνουν τη μέρα με τη νύχτα, μόνο και μόνο επειδή και τα δύο έχουν σχέση με το φως.

 

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΑΠΟΨΗ

Κλιματική αλλαγή: Μάχη με τους ρύπους

ΚΑΤΙΑ ΣΑΒΒΑ, 09:40 (τελευταία ενημέρωση 09:40)

ΑΠΟΨΗ

Μικρόνοια και παρρησία στον δημόσιο λόγο

Πολίτης News, 08:57 (τελευταία ενημέρωση 08:57)

ΑΠΟΨΗ

Η Κύπρος στην επενδυτική βαθμίδα (Της Σάβιας Ορφανίδου)

Πολίτης News, 08:45 (τελευταία ενημέρωση 08:45)

Επιστροφή
στην αρχή