«Ακολούθησε» τα γεράκια από τη Μαγαδασκάρη μέχρι την Κύπρο

ΕΙΔΗΣΕΙΣ /ΚΥΠΡΟΣ
Ο Θωμάς Χατζηκυριάκου, ερευνητής και διευθυντής του Κέντρου Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης Ακρωτηρίου μιλά στον Π για τις τελευταίες του έρευνες.

Η ώρα είναι έξι το πρωί και περιμένουμε στην άκρη του γκρεμού. Έχουμε εξοπλιστεί με φωτογραφικές μηχανές, κιάλια, τηλεσκόπιο και εποπτεύουμε για την ώρα κάτω τον ήρεμο κολπίσκο της Ζαπάλος. Εκτός από τη μοναχική ψαρόβαρκα που είναι δεμένη στη μικρή, πρόχειρη αποβάθρα, καμία άλλη ανθρώπινη επέμβαση δεν αλλοιώνει το γαλαζοπράσινο της θάλασσας που απλώνεται ήρεμα μέχρι το θαμπό ρόδο του ορίζοντα.

Μονομιάς η κουβέντα διακόπτεται, καθώς με στριγκές κραυγές σχίζει μπροστά μας τον αιθέρα και βυθίζεται προς τη φωλιά του το γεράκι, ερχόμενο από πίσω μας, από τα χαμόδεντρα γύρω από τα ερείπια του ναού του Απόλλωνα, όπου και η πλούσια λεία από έντομα.

Οι μηχανές δουλεύουν ασταμάτητα. Ένα ζουμ στη φωτογραφία φέρνει κοντά την κίτρινη κόρη του ματιού του, που, όπως εξηγεί χαμηλόφωνα ο Θωμάς Χατζηκυριάκου, είναι ένδειξη πως πρόκειται για το αρσενικό.

Από μια τρύπα του γκρεμού στα δεξιά μας και κάτω, ακούσαμε ένα άλλο γεράκι να ανταποδίδει με τα ίδια ανεβοκατεβάσματα ήχων.

«Θα έφερε φαγητό στο θηλυκό», προσθέτει. «Αυτή την περίοδο προσπαθούν να δελεάσουν τα θηλυκά για να γίνουν τα ζευγάρια. Γι’ αυτό ακούμε τα καλέσματα, γιατί είναι το αρσενικό που κυνηγά συνήθως αυτές τις ώρες όπως και αργά το απόγευμα. Το θηλυκό μένει στη φωλιά και έρχεται και το ταΐζει, όπως και τους νεοσσούς που θα εκκολαφθούν στα τέλη Αυγούστου».

 

Ενήλικο «γεράκι της Ελεονώρας» ανοιχτόχρωμης μορφής. Το είδος του πραγματοποιεί δύο φορές τον χρόνο ταξίδι 7.000 χιλιομέτρων - μεταναστεύοντας από την αφρικανική Μαδαγασκάρη στην Κύπρο και αντίστροφα.

 

Μαδαγασκάρη - Κύπρος

Πρόκειται για το είδος «γεράκι της Ελεονώρας», με ένα εξωτικό όνομα, όπως και η δεύτερη πατρίδας τους, η νησιωτική χώρα της Μαδαγασκάρης, την οποία αφήνουν πίσω τους κάθε Απρίλη και μετά από ένα δύσκολο ταξίδι ενός μηνός - ή 7.000 χιλιομέτρων! - μεταναστεύουν και παραμένουν για έξι μήνες στην Κύπρο, που αποτελεί κάθε φορά τόπο για ζευγάρωμα και αναπαραγωγή.

Για την ιστορία όμως, η ονομασία του γερακιού οφείλεται σε ομώνυμη πριγκίπισσα της Σαρδηνίας, που στα τέλη του 14ου αιώνα ετοίμασε μια νομοθεσία για προστασία των γερακιών, όταν απειλούνταν λόγω της αυξημένης παγίδευσής τους με σκοπό τη γερακοθηρία. Έχοντας λοιπόν φθάσει εδώ, γύρω στα μέσα Απριλίου, γεννούν τα αβγά τους στα μέσα Ιουλίου-αρχές Αυγούστου. Τέλος Οκτωβρίου με αρχές του Νοεμβρίου, όταν στην Κύπρο τα αποθέματα τροφής μειώνονται, τα «γεράκια της Ελεονώρας» θα επιστρέψουν, πάλι μετά από έναν μήνα ταξίδι, στα βροχοδάση της Μαδαγασκάρης, όπου θα περάσουν τους μήνες του χειμώνα μας.

 

 

Έρευνα έξι χρόνων

Ο Θωμάς Χατζηκυριάκου, ερευνητής και διευθυντής του Κέντρου Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης Ακρωτηρίου, ασχολείται με την καταμέτρηση του είδους από το 2004. Όμως είναι τα τελευταία έξι χρόνια που το ερευνά σε βάθος και συστηματικά. Μάλιστα πριν από μερικές εβδομάδες κατέθεσε σχετική διδακτορική διατριβή στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, τα συμπεράσματα της οποίας ανατρέπουν στοιχεία που θεωρούνταν δεδομένα από το 1977 μέχρι σήμερα.

Εργάστηκε όχι μόνο σε θαλασσογκρεμούς της Κύπρου, αλλά και σε βροχοδάση της Μαδαγασκάρης, με τοποθετήσεις πομπών πάνω σε γεράκια και καμερών σε φωλιές τους, με συστηματικές καταμετρήσεις από κινούμενο σκάφος -από όπου κάθε φορά απογείωνε drone που τα πλησίαζε- και φυσικά με επί τόπου πολύωρες παρατηρήσεις-καταγραφές, ακουμπώντας στον τρίποδα με το τηλεσκόπιο και αρπάζοντας κάθε τόσο τη φωτογραφική μηχανή.

 

Νεοσσοί με μητέρα, σε φωλιά στους γκρεμούς του κόλπου Ζαπάλο. Η ευρύτερη παράκτια περιοχή είναι η μοναδική για φωλεοποίηση του είδους στην Κύπρο.

 

Η μόνη περιοχή

Ανοίγοντας εδώ μία παρένθεση, πρέπει να σημειωθεί ότι η ακτογραμμή μεταξύ Ακρωτηρίου και Πέτρας του Ρωμιού, με τους απότομους και απρόσιτους γκρεμούς - ιδανικούς για φωλεοποίησή τους, αποτελεί τον μοναδικό χώρο που φωλιάζουν στην Κύπρο και συγχρόνως μοναδικό ορμητήριο προς τις βόρειες περιοχές, οι οποίες παρέχουν πλούσια τροφή από έντομα, ενώ κατά τη διάρκεια που έχουν νεοσσούς, αξιοποιούν το μεταναστευτικό ρεύμα από μικρά πουλιά με τα οποία ταΐζουν τους νεοσσούς τους.

 

Ο Θωμάς Χατζηκυριάκου, ερευνητής και διευθυντής του Κέντρου Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης Ακρωτηρίου. Τα τελευταία έξι χρόνια μελετά σε βάθος και συστηματικά το περίφημο «γεράκι της Ελεονώρας», το οποίο μεταναστεύει στην περιοχή που ο ίδιος δραστηριοποιείται ερευνητικά.

 

Τα συμπεράσματα

Όπως σημειώνει ο Θωμάς Χατζηκυριάκου, πλέον έχει ξεκαθαριστεί από τις έρευνές του, ότι ο αριθμός των αναπαραγωγικών ζευγαριών που μεταναστεύουν κάθε χρόνο στην Κύπρο από τη Μαδαγασκάρη, ανέρχεται ετησίως στα 130. Το άλλο βασικό συμπέρασμα αφορά την ετήσια αναπαραγωγική επιτυχία. Το 1977 είχε γίνει μία εκτίμηση που έδειξε ότι η Κύπρος έχει την πιο χαμηλή αναπαραγωγική επιτυχία από όλες τις αποικίες σε όλη τη Μεσόγειο και δημιουργήθηκαν προβληματισμοί ότι ίσως οι πληθυσμοί στην Κύπρο να φθίνουν. Με τις έρευνές του, όμως, επανεκτίμησε την αναπαραγωγική επιτυχία και από 0,8% νεοσσούς ανά αναπαραγωγικό ζεύγος που εκτιμήθηκε για το Ακρωτήρι το 1977, ανακάλυψε ότι επιβιώνουν 1,5%, διπλάσιο δηλαδή απ’ ό,τι είχε εκτιμηθεί προηγουμένως. Με αυτά τα αποτελέσματα μπορεί να θεωρηθεί ότι η αναπαραγωγική επιτυχία είναι σε αρκετά υψηλά επίπεδα και ότι δεν υπάρχει ανησυχία για την επιβίωση του είδους στην Κύπρο, τουλάχιστον όσον αφορά αυτή την παράμετρο, παρόλο που το είδος συνεχίζει να κινδυνεύει από τη συνεχή υποβάθμιση των περιοχών τροφοληψίας.

 

 

Εν τη ενώσει η ισχύς

Οι τοποθετήσεις πομπών πάνω στα γεράκια τον έχουν βοηθήσει πολύ σημαντικά στις έρευνες. Για να παγιδεύσει ορισμένα από αυτά και να τους τοποθετήσει πομπούς, εκμεταλλεύτηκε μια εκπληκτική τους συνήθεια, όταν αισθανθούν απειλή για τους νεοσσούς τους από την παρουσία μεγαλύτερων αρπακτικών.

Μολονότι το «γεράκι της Ελεονώρας» δεν είναι είδος του οποίου τα μέλη συνεργάζονται, στην προκειμένη περίπτωση, λέει ο Θωμάς Χατζηκυριάκου, παρατηρείται συσπείρωση. «Αμέσως αρχίζουν να φωνάζουν, ακούς μεγάλη φασαρία και μία ομάδα 8-10 πουλιών από την αποικία, θα πάνε να επιτεθούν σε εκείνο το αρπακτικό πουλί για να το διώξουν», αναφέρει. Ειδικά τον Σεπτέμβρη-Οκτώβρη, όταν μόνο σε μία μέρα μπορεί να περάσουν πάνω από το Ακρωτήρι εκατοντάδες αρπακτικά -θυμάται μάλιστα ότι υπήρξε μέρα που πάνω από το Ακρωτήρι πέρασαν 2.000 μελισσογέρακα- με κατεύθυνση τον Νότο, βλέπει πολλές τέτοιες σκηνές. Έτσι κι ο ίδιος τοποθετώντας ταριχευμένα αρπακτικά, μεγαλύτερου μεγέθους, κατάφερε να παγιδεύσει με δίχτυ όσα τα πλησίασαν.

 

Ενήλικο αρσενικό ανοιχτόχρωμης μορφής

 

Δύσκολο ταξίδι

Τα στίγματα των πομπών που παρακολουθούσε για έξι χρόνια έδειξαν ότι στη μετανάστευση από και προς τη Μαδαγασκάρη, διάρκειας περίπου ενός μήνα, πετούν μέρα και νύχτα, εφόσον περνούν πάνω από οικολογικά εμπόδια, δηλαδή περιοχές που δεν έχουν φαγητό, όπως η θάλασσα και η έρημος. Μάλιστα εκεί πετούν με μεγάλες ταχύτητες. Όταν περνούν όμως πάνω από ξηρά με τροφή, τότε κάνουν στάσεις για τροφή και ύπνο τη νύχτα. Επίσης, από τις έρευνες ανατράπηκε και η άποψη ότι αυτό το πουλί θηρεύει τη νύχτα. Με πομπούς του φάνηκε ότι ένα ποσοστό 97-98% της τροφοληψίας τους στη Μαδαγασκάρη γίνεται τη μέρα, ενώ τη νύχτα κοιμούνται.

 

Ο κόλπος της Ζαπάλος. «Οι απότομοι και απρόσιτοι γκρεμοί της είναι ιδανικοί για τις αποικίες του γερακιού», λέει ο Θωμάς Χατζηκυριάκου. 

 

Ερευνητές της Μεσογείου

Ο Θωμάς Χατζηκυριάκου μπορεί να είναι ο μόνος στην Κύπρο που ασχολείται τόσο συστηματικά με την αναπαραγωγική επιτυχία του είδους, την εκτίμηση του αριθμού του και τις συνήθειές του, όμως δεν είναι μόνος στη «Mare Nostrum» Μεσόγειο, όπου κάθε χρόνο 15.000 αναπαραγωγικά ζευγάρια του είδους μεταναστεύουν και απλώνονται σε θαλασσογκρεμούς των χωρών του Νότου, από τις Κανάριες Νήσους και την ιβηρική χερσόνησο, μέχρι την Ιταλία και τις βραχονησίδες του Αιγαίου. Όπως λέει, «σήμερα συνεργαζόμαστε όλοι οι ερευνητές της Μεσογείου, για να έχουμε κοινά αποτελέσματα. Ενώ ασχολείται ο καθένας με την περιοχή του, τώρα συνεργαζόμαστε και παρακολουθούμε συνολικά τον πληθυσμό, για να προτείνουμε και μέτρα προστασίας για το είδος. Του καθενός είναι μικρά τα συμπεράσματα, αλλά αν τα βάλεις όλα μαζί, βλέπεις τη μεγάλη εικόνα».

 

 

Χαρακτηριστικά

Το άνοιγμα των φτερών του μπορεί να φτάνει μέχρι το ένα μέτρο περίπου, το δε βάρος του αρσενικού είναι γύρω στα 330 γραμμάρια, ενώ του θηλυκού, που είναι πιο μεγάλο, γύρω στα 400. Ως προς το χρώμα των φτερών του, έχει δύο μορφές: την ομοιόμορφη καφέ (σκουρόχρωμη μορφή) και την καφέ με άσπρα τμήματα στα μάγουλα και τον λαιμό (ανοιχτόχρωμη μορφή). Το συγκεκριμένο ζευγάρι που είδαμε εκείνο το πρωί ήταν ανοιχτόχρωμης μορφής.

 

Ενήλικο σκούρας μορφής

 

Αλλάζει διατροφή

Το ότι μετά τη γέννηση των νεοσσών αλλάζει τη διατροφή του, από έντομα σε μικρά πουλιά, είναι πολύ εντυπωσιακό για αυτό το είδος. Όπως εξηγεί ο Θωμάς Χατζηκυριάκου, από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Νοέμβριο, αλλάζει τη διατροφή του από έντομα σε πουλιά, για να αξιοποιήσει το μεταναστευτικό ρεύμα μικρών πουλιών, ικανοποιώντας έτσι τις αυξημένες ενεργειακές ανάγκες των νεοσσών του. «Άρα για αυτό τον λόγο αργούν να γεννήσουν, σε σχέση με άλλα είδη, ώστε όταν ξεκινήσει η μετανάστευση των υπολοίπων, από βόρεια προς νότια, να τρέφονται από αυτά που ταξιδεύουν περνώντας πάνω από τις φωλιές τους».

Oι ιδιοκτήτες της ιστοσελίδας www.politis.com.cy διατηρούν το δικαίωμα να αφαιρούν σχόλια αναγνωστών, δυσφημιστικού και/ή υβριστικού περιεχομένου, ή/και σχόλια που μπορούν να εκληφθεί ότι υποκινούν το μίσος/τον ρατσισμό ή που παραβιάζουν οποιαδήποτε άλλη νομοθεσία. Οι συντάκτες των σχολίων αυτών ευθύνονται προσωπικά για την δημοσίευσή τους. Αν κάποιος αναγνώστης/συντάκτης σχολίου, το οποίο αφαιρείται, θεωρεί ότι έχει στοιχεία που αποδεικνύουν το αληθές του περιεχομένου του, μπορεί να τα αποστείλει στην διεύθυνση της ιστοσελίδας για να διερευνηθούν.

Διαβάστε επίσης:

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Θερμή χειραψία Νίκου Αναστασιάδη και Ταγίπ Ερντογάν

ΓΙΩΤΑ ΧΑΤΖΗΚΩΣΤΑ, 21:48 (τελευταία ενημέρωση 21:48)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Υπουργείο Υγείας: Καλά στην υγεία τους οι 11χρονοι

Πολίτης News, 21:42 (τελευταία ενημέρωση 21:42)

ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Αν.ΚΕ: Σοκαρισμένα και αφυδατωμένα βρέθηκαν τα δυο αγόρια

Πολίτης News, 20:45 (τελευταία ενημέρωση 20:45)

Επιστροφή
στην αρχή